Chi tiết ấn phẩm: Thông kê - tin học ứng dụng trong nghiên cứu y học - Về nhóm ấn phẩm


LỜI GIỚI THIỆU   

 

Nghiên cứu khoa học là một công việc cần thiết cho hầu hết các cán bộ khoa học nói chung và cán bộ trong ngành y tế nói riêng. Ngày nay, khi khái niệm y học dựa vào bằng chứng; quản lý, hoạch định chính sách dựa vào bàng chứng đã trở nên phổ biến thì nghiên cứu khoa học lại càng có những đóng góp nhiều hơn cho việc tìm thêm các bằng chứng khoa học, nhàm tạo cơ sở cho việc ban hành những quyết định hợp lý và chính xác nhất.

Với các cán bộ y tế có nhu cầu học sau đại học thì nghiên cứu khoa học lại rất cần thiết vì hầu hểt các đối tượng học viên sau đại học. đều phải tự làm nghiên cứu để từ đó viết được các luận văn, luận án tốt nghiệp của mình.

Với các giảng viên trong các trường Đại học Y thì ngoài việc làm nghiên cứu khoa học phục vụ cho sự phát triển năng lực của bản thân, họ còn phải tham gia giảng dạy, hướng dẫn sinh viên, học viên làm nghiên cứu, phải ngồi hội đồng chấm các luận văn, luận án và phải tham gia vào các đề tài khoa học cấp Bộ, cấp Nhà nước nên việc nghiên cứu khoa học lại càng không thể thiếu.

Với những nhà quản lý và hoạch định chính sách thì khái niệm quản lý dựa vào kinh nghiệm chỉ có thể được phát huy tốt khi nó đã được kết họp chặt chẽ với khái niệm quản lý và hoạch định chính sách dựa vào bằng chứng, trong đó bằng chửng từ các nghiên cứu khoa học luôn luôn được đánh giá cao.

Mặc dù nghiên cứu khoa học cần thiết và quan trọng như vậy nhưng việc tiến hành một công trình nghiên cứu đúng phương pháp và có giá trị về mặt khoa học hoàn toàn không phải đơn giản. Theo nhiều thong kê hiện nay, chỉ có khoảng dưới 50% các đề tài nghiên cứu khoa học trong ngành y tế có các kết quả và kiến nghị được ứng dụng và cũng chỉ có rất ít bài báo của các tác giả Việt Nam được các tạp chí quốc tế nhận đăng tải. Một trong những lý do cơ bản của các hạn chế này chính là chất lượng và giá trị khoa học của một số đề tài nghiên cứu khoa học của nước ta nói chung và của ngành y tế nói riêng còn chưa cao. Một điểm cần lưu ý thêm là làm nghiên cứu khoa học thường đòi hỏi một nguồn kinh phí nhất định và vì vậy nếu kết quả của nghiên cứu không được ứng dụng trong thực tế thì đó quả là một sự lãng phí rất lớn.

Theo ý kiến của nhiều nhà khoa học y học, một trong những lý do của việc chất lượng nghiên cứu y học của Việt Nam chưa cao là do nhiều cán bộ y tế còn chưa được đào tạo một cách bài bản và đầy đủ về nghiên cứu khoa học. Các tài liệu viết về phương pháp nghiên cứu y học bằng tiếng Việt còn chưa nhiều và chưa đầy đủ, đặc biệt các tài liệu về ứng dụng thống kê trong nghiên cứu y học, một lĩnh vực luôn được coi là khó nhất trong các khóa học về nghiên cứu khoa học, hiện còn ít và chưa thực sự cập nhật.

Để góp phần khắc phục những khó khăn nêu trên, Trường Đại học Y Hà Nội xin giới thiệu với toàn thể bạn đọc cuốn sách “Thống kê - Tin học ứng (lụng trong nghiên cứu y học” của Thạc sỹ Lưu Ngọc Hoạt, Trưởng Bộ môn Thống kê - Tin học Y học, Khoa Y tế Công cộng, Trường Đại học Y Hà Nội, với hy vọng cuốn sách sẽ đáp ứng phần nào nhu cầu ngày càng cao về học và làm nghiên cứu khoa học của các cán bộ trong ngành y tế. Với vốn kiến thức của một cán bộ giảng dạy được đào tạo Thạc sỹ khoa học về dịch tễ học và thống kê y học tại nước ngoài và với kinh nghiệm giảng dạy trong lĩnh vực thống kê, tin học và nghiên cứu khoa học nhiều năm tại Trường Đại học Y Hà Nội cũng như tại các đơn vị khác trong và ngoài ngành y, kể cả ở nước ngoài, chúng tôi tin tưởng rằng cuốn sách sẽ là một tài liệu bổ ích và thiết thực với nhiều bạn đọc.

Mặc dù tài liệu này đã được tác giả sử dụns trong nhiều khóa học và được cập nhật thường xuyên sau mỗi khóa học nhưng chắc chắn vẫn còn những khiếm khuyết cần được bổ sung, hoàn chỉnh. Chúng tôi rất mong các bạn đọc xa gần đóng góp cho những ý kiến quý báu để lần tái bản sau, cuốn sách sẽ được hoàn chỉnh hơn.

                                                                     

                                                             GS.TS. Nguyễn Lân Việt

 Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội

 BIÊN TẬP:

- Lưu Ngọc Hoạt

- Phạm Ngân Giang


 

Hỗ trợ trực tuyến
 


 


ho tro truc tuyen

 
Tel: 04.3.5742077
Email: support@hmu.edu.vn

 

MỤC LỤC

Bài 1: BIÉN SỐ TRONG NGHIÊN CỨU

1.1       ĐẠI CƯƠNG

1.2       PHÂN LOẠI BIẾN SỐ

1.2.1     Phân loại theo ban chất của biến sổ

1.2.2     Phân loại theo mối tương quan giữa các biến so

1.3       TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC XÁC ĐỊNH VÀ PHÂN LOẠI BIÊN số

1.3.1     Tại sao phải xác định các biến sổ?7

1.3.2     Tại sao phải phân loại biến số?7

1.3.3     Làm thế nào đê xác định được các biến sổ trong nghiên cứu?8

1.4       PHÂN BIỆT GIỮA BIÊN số VÀ CHỈ SỐ, CÁCH THIẾT LẬP CHỈ SỐ

Bài 2:      TỔNG QUAN VẺ CÁC LOẠI THIÉT KÉ NGHIÊN CỨU

2.1       ĐẠI CƯƠNG

2.2       PHÂN LOẠI THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

2.2.1     Theo loại hình nghiên cứu

2.2.2     Theo loại ban chất nghiên cứu

2.2.3     Theo cách thiết kế nghiên cứu dịch tề học

2.2.4     Theo bản chất của đối tượng nghiên cứu

2.3       PHÂN BIỆT MỘT sổ LOẠI THIẾT KÉ NGHIÊN cứu DỊCH TỄ HỌC

2.3.1     Nghiên cứu quan sát

2.3.2     Nghiên cứu can thiệp

2.3.3     So sánh ưu, nhược điểm cùa các thiết kế nghiên cứu dịch tề học

2.4       NGHIÊN CỨU TỐNG HỢP có HỆ THỐNG

Bài 3:      QUẦN THẺ VÀ MẪU NGHIÊN CỨU

3.1       KHÁI NIỆM VỀ MÃU VÀ QUẦN THÊ NGHIÊN CỨU

3.1.1     Mau nghiên cứu (study sample)

3.1.2     Quần thế nghiên cứu (study population) và quần thế đích (targetpopulation)

3.1.3     Đơn vị quan sát và đơn vị mẫu (observation unit, sampling unit)

3.1.4     Khung chọn mau (sampling frame)

3.1.5     Phân bố mẫu (sampling distribution)

3.1.6     Tham so quần thế và tham so mẫu

3.1.7 Khái niệm về suy luận thống kê

3.2      ĐẠI CƯƠNG VỀ MÃU VÀ CỠ MẪU

3.3      CHỌN MẪU

3.3.1      Kỹ thuật chọn mẫu xác suất

3.3.2      Kỹ thuật chọn mẫu không xác suất (còn được gọi là mẫu kinh nghiệm)

3.3.3      Sự kết hợp giữa chọn mẫu xác suất và không xác suất

3.3.4      Chọn mẫu trong các thử nghiệm lâm sàng hoặc thực nghiệm

3.3.5      Một số sai lệch (bias) thường gặp khi chọn mẫu và cách khắc phục

3.3.6      Đạo đức trong việc chọn mẫu nghiên cứu

3.4      CỠ MẪU TRONG NGHIÊN CỨU

3.4.1    Các yếu tổ ảnh hưởng đến cỡ mẫu nghiên cứu

3.4.2     Công thức tính cỡ mẫu

Bài 4: THIÉT KÉ CÕNG cụ THU THẬP SỐ LIỆU

4.1    NGUYÊN TẮC THU THẬP SỐ LIỆU

4.2    Sự KHÁC BIỆT TRONG KỲ THUẬT THU THẬP SỐ LIỆU GIỮA NGHIÊN

CỨU ĐỊNH LƯỢNG VÀ NGHIÊN cửu ĐỊNH TÍNH

4.3    THIẾT KẾ MỘT SỐ CÔNG CỤ THU THẬP SỐ LIỆU

4.3.1      Tính phù hợp giữa kỹ thuật và công cụ thu thập số liệu

4.3.2      Yếu tổ quyết định việc lựa chọn kỹ thuật thu thập sổ liệu

4.3.3      Loại công cụ thu thập sổ liệu

4.3.4      Ưu, nhược điểm của từng loại

4.3.5      Các yếu tổ cân nhắc khi thiết kế bộ câu hỏi

4.3.6      Loại câu hỏi

4.3.7      Cẩu trúc chung của một bộ câu hỏi

4.3.8      Các bước ccm làm khi thiết kế bộ câu hoi

4.3.9      Tiêu chuẩn một bộ câu hỏi tốt (đặc biệt cho loại tự trả lời)

4.3.10  Một số nguyên tẳc khi mã hóa cúc câu hỏi0

Bài 5: THU THẬP VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU

5.1      ĐẠI CƯƠNG

5.2      CÔNG TÁC CHUẨN BỊ THU THẬP số LIỆU

5.3      THU THẬP ĐỦ, ĐÚNG, CHÍNH XÁC CÁC SỐ LIỆU CẦN THU THẬP

5.3.1      Vai trò của giám sát viên tại thực địa

5.3.2      Vai trò của người phụ trách thu thập số liệu

5.4      LÀM SẠCH VÀ MÃ HÓA SỐ LIỆU TRƯỚC KHI NHẬP VÀO MÁY TÍNH

 


Bài 6: PHÂN TÍCH SÓ LIỆU

6.1      PHÂN TÍCH SỐ LIỆU VỚI CÁC BIẾN ĐỊNH TÍNH

6.1.1     Trình bày theo tần sổ, tỷ lệ

6.1.2     Trình bày số liệu theo bảng

6.1.3     ước lượng một tỷ lệ từ mẫu sang quần thế

6.1.4     Kiểm định giả thuyết cho một tỷ lệ

6.1.5     Ước lượng cho hai tỷ lệ2

6.1.6     Kiểm định giả thuyết về sự khác nhau giữa hai tỷ lệ

6.1.7     So sánh tỷ lệ cùa các nhổm nghiên cứu độc lập bang test ỵ2

6.1.8     So sánh tỷ lệ của các nhỏm trong nghiên cứu ghép cặp bằng test % củaMcNemar

 

                                                                               



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 

6.2      PHÂN TÍCH SỐ LIỆU VỚI CÁC BIỂN ĐỊNH LƯỢNG

6.2.1     Khải niệm về phân bo chuan (normal distribution)

6.2.2     Đo lường độ tập trung và phân tán của số liệu

6.2.3     Ước lượng một giá trị trung bình từ mẫu sang quần thể

6.2.4     Kiểm định giả thuyết cho một trung bình quần thể

6.2.5     Test t - student trong so sánh giá trị trung bình của hai nhóm độc lập

6.2.6     Test t ghép cặp trong so sánh giá trị trung bình của hai nhỏm ghépcặp

Bài 7: CHỌN TEST THỐNG KÊ TRONG PHÂN TÍCH SÓ LIỆU

7.1      MỘT SỐ NGUYÊN TẮC CHỌN TEST THỐNG KÊ

7.1.1     Một số yếu tố cần cân nhắc khi chọn test thống kê

7.1.2     Phân biệt sự khác nhau giữa test tham số và phi tham sổ

7.1.3     Hạn chế của các test phi tham sổ

7.1.4     Một so test phi tham số chính

12 PHÂN TÍCH Sự KHÁC NHAU

7.2.1     Với các biển nhị phân

7.2.2     Với các biến định lượng

7.2.3     Tổng hợp

7.3      PHẦN TÍCH MỐI LIÊN QUAN GIỮA CÁC BIỂN SỐ

7.3.1      Phân tích moi tương quan giữa hai biến số

7.3.2      Phân tích mối tương quan của ba biến số trở lên

7.3.3      Tổng hợp

Bài 8: TƯƠNG QUAN VÀ HÒI QUY TUYÉN TỈNH

8.1      ĐẠI CƯƠNG

8.1.1     Chọn biến thích hợp đế xác định mối tương quan

8.1.2     Biểu thị mối tương quan giữa hai biến thích hợp bằng biểu đồ chấm

8.2      HỆ SỐ TƯƠNG QUAN (R)

8.2.1      Đo lường độ lớn của tương quan

8.2.2      Một số đặc tính của hệ số tương quan (r)

8.2.3      Kiểm định giả thuyết cho giá trị

8.2.4      Hệ so tương quan và hệ số xác định

8.3      PHƯƠNG TRÌNH HÒI QUY TUYẾN TÍNH

8.3.1      Viết phương trình

8.3.2      Xem xét mỗi liên quan giữa Y và X cỏ ỷ nghĩa thong kê hay không

8.3.3      Ước lượng hệ số hồi quy b từ mẫu ra quần thế

8.3.4      Viết phương trình hồi quy theo chương trình STATA

8.4      VÍ Dự Bộ SÔ LIỆU KHÔNG THÍCH HỢP VỚI HỒI QUY VÀ TƯƠNG QUAN

Bài 9: SAI số VÀ NHIỄU TRONG NGHIÊN cứu

9.1      SAI SỐ NGẪU NHIÊN VÀ SAI số HỆ THỐNG

9.1.1      Phân biệt sai số ngẫu nhiên (do may rủi) và sai số hệ thống

9.1.2      Khống chế sai số ngẫu nhiênvai trò của các yếu tổ may rủi

9.1.3      Sai sổ hệ thống

9.2      SAI SỐ DO CÁC YẾU TỐ GÂY NHIỄU

9.2.1      Định nghĩa

9.2.2      Tiêu chuẩn một yếu to được gọi là nhiễu

9.2.3      Một so ví dụ về cách xác định một yếu tố nhiễu

9.2.4      Một số ví dụ khác về nhiễu

9.2.5      Biện pháp khử nhiễu khi thiết kế nghiên cứu và phân tích sổ liệu

Bài 10: TRÌNH BÀY CÁC KÉT QUẢ NGHIÊN CỨU

10.1  TRÌNH BÀY KẾT QUẢ DƯỚI DẠNG VĂN VIẾT

10.2  TRÌNH BÀY CÁC BẢNG, BIÉU ĐỒ, ĐỒ THỊ

10.2.1   Trình bày bằng bảng tần suất

10.2.2   Trình bày theo biểu đồ và đồ thị

10.3  MỘT SỔ LOẠI BIÊU ĐỒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA CHÚNG

10.3.1   Biếu đồ cột rời (Bar chart)

10.3.2   Biểu đồ hình tròn (Pie chart)

10.3.3   Biểu đồ cột chồng

10.3.4   Biểu đồ dạng đường gấp khúc (Line chart)

10.3.5   Biểu đồ dạng cột liên tục (Histogram) và đa giác (Polygon)

10.3.6   Biểu thị sổ liệu dưới dạng bản đồ (Map)

10.3.7   Biểu đồ chấm (scatterj

10.4 BẢNG TỐNG HỢP LOẠI BIÊU Đồ VÀ CHỨC NĂNG CỦA CHÚNG

10.5 Sơ ĐỒ TỔNG HỢP

PHỤ LỤC: MỘT số BẢNG THỐNG KÊ TÍNH SẴN

PHỤ LỤC 1: BẢNG PHÂN BỐ CHUẨN (ĐỘ LỆCH CHUẨN VỚI p 2 PHÍA)

PHỤ LỤC 2: BẢNG PHÂN BỐ TEST T - STUDENT (TEST 2 ĐUÔI)

PHỤ LỤC 3. BẢNG PHÂN BỒ TEST KHI BÌNH PHƯƠNG (x2)

PHỤ LỤC 4: BẢNG SỐ NGÃU NHIÊN

TÀI LIỆU THAM KHẢO