Alexandre Yersin – Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Y Hà Nội (19-02-2020)
Alexandre Yersin sinh ngày 23/9/1863 tại một vùng quê Lavaux/Aubonne (Thụy Sĩ), khi cha là Alexandre Jean-Marc Yersin vừa mới qua đời đúng 20 ngày. Sau đó gia đình A.Yersin dọn nhà về ở Morges, một thành phố nhỏ, thuộc bang Vaud (Thụy Sĩ). Thời thơ ấu A.Yersin rất yêu quý thiên nhiên, thích quan sát thiên nhiên, ham muốn tìm kiếm những điều mới lạ, thích sưu tầm các côn trùng. Năm 1882, A.Yersin tốt nghiệp phổ thông trung học ở thủ đô Lausanne (bang Vaud, Thụy Sĩ) và đã có nguyện vọng theo ngành y.

     

          Alexandre Yersin sinh ngày 23/9/1863 tại một vùng quê Lavaux/Aubonne (Thụy Sĩ), khi cha là Alexandre Jean-Marc Yersin vừa mới qua đời đúng 20 ngày. Sau đó gia đình A.Yersin dọn nhà về ở Morges, một thành phố nhỏ, thuộc bang Vaud (Thụy Sĩ). Thời thơ ấu A.Yersin rất yêu quý thiên nhiên, thích quan sát thiên nhiên, ham muốn tìm kiếm những điều mới lạ, thích sưu tầm các côn trùng. Năm 1882, A.Yersin tốt nghiệp phổ thông trung học ở thủ đô Lausanne (bang Vaud, Thụy Sĩ) và đã có nguyện vọng theo ngành y.

          Trong một cuộc hội tụ bạn bè, thấy A.Yersin thích học nghề y, các bạn đều ngạc nhiên vì cho rằng đó là một nghề vừa khó vừa vất vả! Còn A.Yersin nhẹ nhàng giải thích: “ Các cậu thấy không, mình mới được đọc bài báo đăng tin một ông thầy thuốc người Đức là Robert Koch vừa tìm ra nguyên nhân gây bệnh lao”. Bạn bè ồ lên: “Ái chà! Cậu A.Yersin định học nghề y để bắt trước ông R.Koch? Cậu mà tìm được nguyên nhân gây bệnh nào thì cả tụi chúng tôi đây xin bái phục”.

          Từ năm 1883 đến 1884 A.Yersin theo học y khoa ở Lausanne, và tiếp tục sự học ở Marburg (Đức) và sau đó ở Paris (Pháp). Nghe đồn ở Pháp có ông Pasteur giỏi lắm mẹ ạ! - A.Yersin tâm sự với mẹ. Bà mẹ đã nói với A.Yersin: Con định đến nước Pháp phải không? Như thế cũng tốt đấy! Có lần mẹ đã nói với con về tổ tiên nhà mình, các cụ nhà ta là người Pháp đến đây sinh cơ lập nghiệp. Nay con định đến nước Pháp chính là trở về quê hương đấy! A.Yersin nói với mẹ: Tuy xa mẹ nhưng được ở Pháp con sẽ vui và yên tâm học tập mẹ ạ.

          Mới đầu A.Yersin vào học y tại đại học Lausanne (Thụy Sĩ), rất say xưa với nghiên cứu khoa học và thường xuyên theo dõi các phát minh mới, đặc biệt rất thích thú với công trình của Metchnikoff (nhà bác học người Nga) về hiện tượng thực bào. Bạn bè A.Yersin rất thán phục và hỏi A.Yersin: Này học y sao cậu ít quan tâm đến chữa bệnh mà thích nghiên cứu thế? A.Yersin trả lời: Thú thật, mình ngại tiếp xúc với nhiều người, mình thích nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hơn, vả lại nếu trị bệnh thì chỉ chữa cho một người còn nếu nghiên cứu tìm ra một cái gì đó thì có ích cho rất nhiều người. Các cậu thấy không như R. Koch tìm ra vi trùng lao sẽ chữa trị cho biết bao nhiêu người!

          Hành động theo lý tưởng, ngày 15/10/1884 chàng trai A.Yersin 21 tuổi đã đến Marburg thành phố đại học Đức để học. Một năm trôi qua, ngày 27/10/1885 A.Yersin đã đến Paris để tiếp tục học y và gắn bó với những người thầy nổi tiếng Louis Pasteur và Emile Roux (hai nhà bác học vi khuẩn học người Pháp). Trong những buổi đầu làm quen được hai thầy phỏng vấn, A.Yersin đã tỏ ra là một học trò say mê, kiên nhẫn và dũng cảm. Hai thầy cũng đã khen: “Để thành đạt, cũng có hai cách, một là quỳ gối trước những kẻ khác, hai là đứng thẳng và làm cật lực”. Sau một thời gian làm việc miệt mài học tập, A.Yersin đã tốt nghiệp Tiến sĩ Y khoa năm 1888 với công trình nổi tiếng về bệnh lao trên thực nghiệm. Tháng 01/1889 A.Yersin chính thức làm việc tại Viện Pasteur và quá trình làm việc đã đóng góp nhiều công sức, công trình nghiên cứu khoa học cho Viện và ngành Vi khuẩn học của Pháp thời bấy giờ. Sau một thời gian tuy không dài làm việc ở tại Viện, A.Yersin không mãn nguyện với một công việc trong phòng thí nghiệm, vì Ông quan niệm rằng khi mình còn trẻ, thì mình có thể gặp được nhiều sự việc độc đáo xảy ra trong đời. Những sự việc độc đáo đó không những nó thể hiện qua các con vi trùng mà người ta nhìn thấy trong kính hiển vi, mà nó còn được tìm thấy ở các nơi khác trên thế gian này. Cũng vì vậy Ông có cảm giác thấy cần phải đi khám phá các nước theo như sự mơ ước của Ông hồi ấu thơ. Ông tạm biệt thầy và bạn bè để lên đường đi Viễn Đông, đến Sài Gòn vào tháng 10/1890 và tiếp tục đi khảo sát nhiều địa danh khác nhau ở Việt Nam, rất tình cảm với thành phố Nha Trang và Đà Lạt. Sau hơn một năm khảo sát, cuối tháng 7/1891 A.Yersin đã bắt tay vào công việc thực sự ở Viện Pasteur Sài Gòn và Nha Trang. Và bây giờ Ông không chỉ là một nhà Vi trùng học còn là nhà Thiên văn học, Nông học, Lâm học, Thú y học, v.v…

          Tháng 01/1902 A.Yersin được toàn quyền Đông Dương Paul Doumer mời ra Hà Nội với nhiệm vụ thành lập trường Y khoa đầu tiên ở Đông Dương và bổ nhiệm A.Yersin làm Hiệu trưởng. Khi ấy, có những người bạn ngụ cư ở Hà Nội đã ngạc nhiên hỏi A.Yersin – Tại sao lại có quyết định kỳ lạ thành lập trường y khoa tại đây! A.Yersin đã nghiêm nghị nói với họ rằng: Đào tạo người thầy thuốc chăm sóc sức khỏe cho người dân ở đây mà các anh lại thấy không cần thiết sao?

          Tháng 02/1902 A.Yersin cùng cộng sự tới thăm nơi chuẩn bị thành lập trường – Khu đó được lập tại ấp Thái Hà (Thái Hà ấp), ông tỏ vẻ hài lòng. Cuối tháng 2/1902 mọi sự chuẩn bị để khai mở trường đã hoàn tất, ngày 01 tháng 3 năm 1902 Trường đã khai giảng khóa đầu tiên và đã tiếp nhận 29 sinh viên.

          A.Yersin đã thiết lập chương trình, giáo trình theo mẫu Đại học Y khoa Pháp và cũng là người trực tiếp giảng dạy cho sinh viên. Ghi nhận của A.Yersin về những sinh viên y khoa khóa đầu tiên được đào tạo ở Đông Dương: “Họ rất chăm học, có những người xuất sắc ngang với những sinh viên giỏi nhất bên Pháp. Điều thú vị là ngay cả những người thông minh cũng học rất chăm. Gần như nói rằng không có ai lười biếng”.

          Tuy nhiên, việc làm của A.Yersin gặp rất nhiều khó khăn nhất là khó khăn giữa ý muốn tốt lành của Ông và điều kiện bị khống chế của nhà cầm quyền Pháp. Ông luôn bị những lời chê bai vì quá quan tâm tới sự lớn mạnh và phát triển của một nhà trường thuộc địa.

          Khi ấy, cơ sở trường và bệnh viện thực hành khá xa nhau, không thuận tiện cho việc học tập của sinh viên, A.Yersin đã đề nghị chuyển trường từ ấp Thái Hà về phố Bobilot (nay là phố Lê Thánh Tông) và tháng 4 năm 1903 trường được chuyển về phố Bobilot; Bệnh viện thực hành cũng rời về phố Armalot Roussau (nay là phố Lò Đúc). A.Yersin cho lập thêm một cơ sở cho sinh viên mổ xác, nay là Viện Giải phẫu ở phố Tăng Bạt Hổ và một khu điều chế thuốc, nay là Viện Vệ sinh Dịch tễ ở phố Yersin.

          Sau khoảng hai năm làm việc vất vả, khẩn trương hoàn thành việc mở trường Y khoa Đông Dương và đưa mọi việc vào guồng hoạt động, ngày 09/02/1904 A.Yersin đã xin từ nhiệm, rời Hà Nội về lại vùng đất yêu thương Nha Trang tiếp tục miệt mài với việc nghiên cứu khoa học của mình và đã mất ngày 01/3/1943, thọ 80 tuổi.

         A.Yersin là người sáng lập và là Hiệu trưởng đẩu tiên của Trường Y Khoa Đông Dương, tiền thân của Trường Đại học Y Hà Nội ngày nay; Ông cũng là người sáng lập Viện Pasteur Nha Trang.

         Là một nhà khoa học lớn với đức tính khiêm nhường, gần gũi mọi người, A.Yersin đã để lại sự nghiệp khoa học đồ sộ và quý giá. Ông là tấm gương sáng về lòng say mê khoa học, say mê tìm tòi nghiên cứu, khám phá những điều mới lạ. Trí tuệ khoa học, lòng nhân ái của nhà Bác học A.Yersin đã trở thành biểu tượng rực rỡ của tinh thần thời đại, tinh thần quốc tế cao cả!

        Các thế hệ thầy trò Trường Đại học Y Hà Nội cùng người dân Việt Nam luôn nhớ ơn, ngưỡng mộ những cống hiến to lớn mà A.Yersin  đã dành trọn đời mình phấn đấu.

        Cuộc đời và sự nghiệp của A.Yersin, những tượng đài A.Yersin và những con đường mang tên A.Yersin đã để lại những ký ức sâu đậm tại Việt Nam!

                     

                                                                                                                                                                              PGS.TS Lê Văn Khang

                                                                                                                                                          Nguyên Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng ĐHYHN

 

                                                                                                                                                                         (Phòng Tuyên huấn biên tập)

 

Các tin khác